Landelijk Overleg Vakreferenten Geschiedenis

Vorige week was er weer een vakreferentenoverleg, dit keer in Leeuwarden bij Tresoar. Leuk, mijn Nijmeegse collega heeft er ook al over geschreven. De studiezaal van Tresoar is pas erg mooi verbouwd. Naast de boeken is er ruimte voor tentoonstellingen (nu de foto-tentoonstelling over Gerard Reve, Woelrat en Tijgetje in hun Greonterper jaren) en filmvoorstellingen. We waren een paar jaar geleden ook al bij Tresoar maar toen nog niet de Buma-bibliotheek (Griekse en Latijnse Taal- en Letterkunde) en de Fuks-collectie met Hebreeuwse werken gezien, nu wel. Na de lunch een verhaal bij de portretten en stukken van winnaars van de Gysbert Japicxprijs. Mooi hoor!

De vergadering ging over de ontwikkelingen bij de instellingen, over open access, het delen van internetbronnen en het afstemmen van digitaliseringsprojecten. Ik heb bijvoorbeeld idee om het Plakkaatboek te digitaliseren, hoe kan ik makkelijk nagaan of iemand dit al niet gedaan heeft? Het zou toch mooi zijn als we konden afspreken dat we om te beginnen in GGC zouden aangeven dat een werk gedigitaliseerd wordt of is of dat er plannen toe zijn, net als dat bij het Metamaforze project ook gebeurde. Maarja, in het geval van bijvoorbeeld de UB Utrecht die veel oude drukken gedigitaliseerd heeft maar niet in GGC catalogiseert, was dit geen oplossing geweest. Ik schreef al eerder over een nationale bibliotheekcatalogus die hiervoor zou kunnen dienen.

Een aantal ontwikkelingen vielen me tijdens het overleg op. Bij de universteitsbibiotheken worden vakgebieden samengevoegd, het vak wordt generieker. Als vakreferenten met pensioen gaan worden ze meestal niet opgevolgd; hun werkzaamheden worden ondergebracht bij een andere vakreferent. Die andere vakreferent heeft niet persé verstand van het vakgebied dat hij onder zich krijgt. Dat leer je wel bij is het idee, al niet niet met hulp van de wetenschappelijke staf van de faculteit. Hoe zorgvuldig blijft de collectievorming en ontsluiting dan? Worden we straks alleen maar aanbieders? We moeten toch verrijken zodat gebruikers beter kunnen vinden?

Een tweede trend, hierboven al even aangestipt, is de (gewenste) grotere rol van de onderzoekers/docenten bij de collectievorming. Dit wordt wel het “Nijmeegse model” genoemd waarin de hoogleraar boekvoorstellen doet. Bij een aantal bibliotheken geschiedenis functioneert al jaren een bibliotheekcommissie met leden uit de faculteit of de vakreferent heeft sowieso goed contact met de wetenschappelijke staf. Bij andere geschiedenisbibliotheken is dat veel minder. De bibliotheek verwacht een inbreng vanuit de faculteit maar daar is ook maar beperkt tijd beschikbaar en men vindt het eigenlijk ook wel erg prettig dat het gewoon door de vakreferent gedaan wordt.

Verder faciliteren de UB's het onderzoek door zgn. collaboratories of virtuele kennis centra in te richten: digitale platforms voor onderzoekers. Interessant. En natuurlijk, alle instellingen zijn aan het reorganiseren waarbij de de universiteitsbibliotheken gaan naar één bibliotheekorganisatie i.p.v. een UB en faculteitsbibliotheken.

Volgende keer, in november, vergaderen we in Utrecht.

Aanwinsten maart

In maart hebben we interessante titels aan onze collectie toegevoegd. Bijvoorbeeld de biografieën van prins Bernhard, Troelstra, Hans Teengs Gerritsen en Luns. Van Luns zijn ook de boeken uit zijn archief verwerkt. Deze boeken hebben als extra trefwoord 'collectie Luns' mee gekregen zodat ze altijd als zondanig herkenbaar zijn. Verder op de aanwinstenlijst boeken over o.a. Den Haag in de Tweede Wereldoorlog met foto's van Schimmelpenningh, bruggen in Nederland, de geheime archieven van het Vaticaan, web 2.0 toepassingen voor archieven, etc. Maar bekijk vooral de complete aanwinstenlijst van maart (7 pag.).

Leuk om nog te vermelden: van de 115 boeken die we tot nu toe in 2010 hebben verwerkt, is voor 42 boeken (37%) de collectie van het Nationaal Archief gebruikt. Deze zgn. bewijsexemplaren zijn in de bibliotheekcatalogus te vinden door op de term 'bewijsexemplaren' te zoeken.

Archiefbibliothecarissen-overleg

Afgelopen dinsdag was er weer een archiefbibliothecarissen-overleg, dit keer bij Het Utrechts Archief in de Hamburgerstraat.

Mooie locatie die laagdrempelig is opgezet met tentoonstellingen voor geïnteresseerd publiek en een studiezaal waar kopiedocumenten over voorouders en woonomgeving te raadplegen zijn. Originele stukken raadpleegt men aan de Alexander Numankade. We kregen een rondleiding waarbij de lange geschiedenis van het gebouw vanaf de Middeleeuwen, van abdij tot rechtbank, aan het licht kwam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog huisden de Duitse bezetters in het gebouw. De wapenopslag van het verzet in de kelder is door hen echter nooit ontdekt. Mooi verhaal.

Er zijn altijd wel een paar trends te bespeuren tijdens zo'n overleg. Deze keer waren dat komende verhuizingen/verbouwingen en daarmee gepaard gaande vernieuwde bibiotheekopstellingen in de studiezaal, geïntegreerde zoekfuncties op de sites van de archiefinstellingen waarbij tegelijkertijd door alle bestanden (dus ook de bibliotheek) van het archief gezocht wordt (vanuit één systeem als Maisflexis of via een zoekschil), en bij een aantal archieven is de zelfstandigheid in het geding en gaat men wellicht samen met andere gemeentelijke diensten.

Het thema was deze keer web 2.0. waarover ik iets mocht vertellen. Ik heb laten zien wat de Nationaal Archief bibliotheek heeft meegenomen uit de 23-archiefdingen (dit blog, Twitter, LibraryThing, RSS/Netvibes, Archief (en Bibliotheek) 2.0). Er ontstond een levendige discussie/uitwisseling. Heel plezierig en nuttig!

Volgende keer (locatie nog onbekend, misschien Haarlem) gaan we het hebben over het zgn. 'klein materiaal' ook wel 'klein drukwerk' of 'gedrukte stukken' geheten. Hierbij moet je denken aan publicaties die niet volgens de regels te titelbeschrijven zijn maar wel in de bibliotheek bewaard worden. Ik ben benieuwd. In de Nationaal Archief bibliotheek hebben we dat soort materiaal namelijk niet omdat dat in de archiefcollectie bewaard wordt. Overigens is na afloop op het terras al weer een volgend onderwerp bedacht: een gesprek met een IDM-docent en/of student over wat men tegenwoordig leert op de opleiding en hoe en waarom dat wel/niet aansluit bij onze dagelijkse praktijk. Wat vinden jullie daarvan?

Publicaties verstopt in archieven

Gistermiddag met vertegenwoordigers van Tresoar, Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek (SAB) Deventer, Historisch Centrum Overijssel, Aletta, Koninklijke Bibliotheek (KB) en OCLC bij elkaar gekomen voor de vraag 'Hoe krijg je tijdschriften, kranten en boeken die in het archief verborgen zitten toegankelijk voor het publiek?' Hierbij is een onderscheid te maken tussen publicaties die niet als zodanig of in heel algemene termen ('documentatie', 'gedrukt materiaal') in archiefinventarissen beschreven zijn en publicaties die je wel al met titel en auteur op archieven.nl of in een (digitale) archiefinventaris kunt vinden maar die het publiek toch niet makkelijk vindt omdat men voor het zoeken van een boek niet direct aan een archief denkt. Voor de selectie van de eerste categorie zullen archieven en hun archiefbibliotheken zelf in actie moeten komen. Voor de tweede categorie kan er misschien door systemen geharvest worden.

Het overleg ging geleidelijk aan over naar het idee van een vrij toegankelijke nationale bibliotheekcatalogus waar het GII-consortium (UKB,WSF-bibliotheken, VOB, + BRAIN?) mee bezig is, op basis van het GGC (Gemeenschappelijk Geautomatiseerd Catalogiseersysteem). Het voordeel van één nationale bibliotheekcatalogus is voor het publiek heel duidelijk. Zeker ook omdat die in verbinding staat met Worldcat en Google. Maar ook aan de 'achterkant' voor de bibliotheken is één catalogus erg handig, bij digitaliseringsprojecten en deselectie-overwegingen bijvoorbeeld.

De archiefbibliotheekcollecties zouden dan ook in GGC ingevoerd moeten kunnen worden, als éénmalige invoer of structureel. Interessante gedachten waar OCLC ook positief tegenover staat. Er bestaat een speciaal OCLC-pakket voor kleine bibliotheken waarmee tegen gereduceerd tarief in GGC ingevoerd kan worden. We hebben ook gesproken over het zgn. medische-bibliotheken-model (die als groep in GGC catalogiseren) en over het STCN-model waarbij bibliotheken in GGC alleen aan bestaande beschrijvingen gaan 'hangen' en het nieuwe catalogiseerwerk door GGC-geschoolde collega's uit het land laten doen.

Kortom een vruchtbare middag. Ik verwacht dat we in mei weer bij elkaar te komen om dan aan de hand van voorstellen van OCLC wat concretere plannen te kunnen maken.

Bij het Nationaal Archief overigens hebben we eind vorig jaar een klein beginnetje gemaakt met het zichtbaarder maken van gedrukte publicaties in de archiefcollectie. We zijn gewoon begonnen met het in de bibliotheekcatalogus vermelden van elke publicatie die ad hoc door medewerkers in het archief wordt aangetroffen. Bijvoorbeeld zo.

Congres DB Update 2010 "You are what you share, not what you own".

Gister was ik naar het DB Update 2010-congres te Rotterdam. Georganiseerd door het tijdschrift Digitale Bibliotheek en de NVB.  Interessant en lekker vol programma over hoe bibliotheken omgaan met de huidige digitale en technologische ontwikkelingen. Belangrijkste motto "you are what you share, not what you own".

Helene Blowers' reality checks 2010

Helene Blowers (bedenker van de 23dingen) deed de aftrap van de dag. Leuk om naar haar te luisteren. Blowers sprak over vijf trends die ze waarneemt: 1. e-books are here to stay, 2. de mobile-access groeit, 3. augmented reality kent steeds meer toepassingen, 4. gedrukt materiaal komt in de verdrukking, 5. er is een 'new digital divide' tussen mensen die nadenken over digitale toepassingen, het optimaal weten te gebruiken en te valideren, de nieuwe 'talen' spreken en blijven leren vs. mensen die dat niet (kunnen) doen.

Wikipedia

Hay Kranen van Wikimedia vertelde over de ins en outs van Wikipedia. Interessant dat onderzoek uitwijst dat de Wikipedia net zo goed is als de Brittannica en de Brockhaus maar dat, zo bleek o.a. uit het commentaar van een studente uit de zaal, docenten een Wikipedia-verwijzing in de literatuurlijst niet accepteren omdat Wikipedia een slechte bron zou zijn. Daar valt nog een wereld te winnen, erkende Hay Kranen.

Vlaamse digitale bibliotheken

De Vlaamse Rosemie Callewaert vertelde over zoeken.bibliotheek.be waarmee je in de collecties van de zes grootste Vlaamse openbare bibliotheken kunt zoeken, en meer. Maar hoeveel meer? Waar ga je zitten op de lijn catalogus - zoekomgeving? Zoeken.bibliotheek.be is geen zoekmachine. Men oogst selectief, besteedt veel zorg aan de metadata en combineert bewust. Om het zoeken bijvoorbeeld te vergemakkelijken worden de zoekresultaten gegroepeerd op basis van FRBR (spreek uit: furbur). Daarmee wordt in een zoekresultaat een werk één keer getoond. De verschillende manifestaties (eerste druk, tweede druk, anderstalige editie) van dat werk zitten in de een volgende laag. Wel zo overzichtelijk. In zoeken.bibliotheek.be is het ook mogelijk voor bezoekers om te taggen (leuk trouwens dat dat op zijn Vlaams heel letterlijk wordt uitgesproken: taggen en niet tekken). Uit de cijfers bleek dat dat bij 1% van alle titels gedaan wordt en dat 33% van de tags al in de beschrijving voorkomt en dat 67% complementair is. Tenslotte zei Rosemie nog iets interessant over 'go where the users are'. Als je users bij Google beginnen, bereik je ze niet met je bibliotheekcatalogus ook al wordt die door Google doorzocht. Zoeken.bibliotheek.be komt hoger in de Google zoekresultaten, en dus dichter bij je gebruikers, met de zgn. auteurspagina's die met mashup-technieken uit de catalogus gegenereerd worden. Zo blijft men in Vlaanderen zoeken naar manieren om de fysieke en digitale collecties ook buiten de bibliotheekmuren en los van de catalogus-zoekinterface te etaleren op plekken waar het publiek zich bevindt.

Een sociale bibliotheekcatalogus

Na de lunch kwam John Blyberg van de Darien Library in Connecticut aan het woord over de open source (Drupal) catalogus SOPAC 2.0. Wat ik daar interessant aan vond is dat het taggen daar gebruikt wordt om lijstjes te maken. Zo was er een lerares op de Middlesex school die snel bepaalde autobiogafieën nodig had voor een project. Ze stuurde haar oproep naar bekenden die hun voorkeuren met 'middlesex autobiography' tagden in de bibliotheekcatalogus en na een dag had de lerares het resultaat op haar scherm. Mooi voorbeeld van 'you are what you share'. Een ander voorbeeld is de tag 'staff favourites' die bibliotheekmedewerkers toekennen en waar bij het publiek behoefte aan is. Men brengt ook tags van bezoekers onder de aandacht van andere bezoekers (bijv. 'better than the book' bij dvd's) zodat beter gezocht en gevonden kan worden. De tagging-cijfers hier: van de geregistreerde bezoekers tagt ca. 18%. Van alle tags is 80% toegekend door de medewerkers en 20% door de bezoekers.

Digitale Bibliotheek Nederland

Het zou toch mooi zijn als alle bibliotheekgebruikers toegang hadden tot alle digitale bestanden van de bibliotheken. De Koninklijke Bibliotheek (KB) en de Zeeuwse Bibliotheek (ZB) zijn daartoe een pilot gestart om te kijken hoe je dat doet. In een duo-presentatie vertelden Irmgard Bomers (KB) en Enno Meijers (ZB) dat je een dubbele ledenadministratie moet zien te voorkomen, hoe het publiek zich online kan inschrijven (via Surffederatie) , over de ideale situatie van een nationale bibliotheekpas en de rol van het Consortium Gemeenschappelijke Informatie Infrastructuur (GII) en de Stichting bibliotheek.nl hierin.

De bibliotheek Rijkswaterstaat als facilitair product

Peter Nieuwenhuizen tenslotte vertelde over de nieuwe bibliotheek van Rijkswaterstaat. Met onderkoelde humor vertelde hij over de bezuinigingen op het ambtenarenapparaat die uiteindelijk leidden tot één bibliotheekorganisatie op drie plekken in het land (was tien) onder de paraplu van het facility management van Rijkswaterstaat. De bibliotheekdiensten zijn in een dienstcatalogus beschreven en de medewerkers kunnen in principe op alle vestigingen werken. In deze nieuwe bibliotheek is bijna alles digitaal. Het deed me een beetje denken aan de bibliotheek van OCW. Daar geen collectievorming meer. Als medewerkers van het ministerie een publicatie nodig hebben, bestellen ze dat zelf à la bol.com bij een geselecteerde boekhandel.

Digitale Bibliotheek van het Jaar 2010

Aan het eind van de middag mocht Alice de Jong namens de bibliotheek van het Vredespaleis de Award Digitale Bibliotheek van het Jaar 2010 in ontvangst nemen. Wel verdiend! Hun site is een voorbeeld van hoe je web 2.0 mogelijkheden toepast en bovendien doen ze dat al veel langer dan velen van ons die misschien net het 23(archief)dingen-diploma op zak hebben ;-)

Klik hier voor alle presentaties.

Aanwinsten februari

Deze maand zijn bij de bibliotheek van het Nationaal Archief relatief veel publicaties over koloniale archieven en overzeese geschiedenis binnen gekomen. Indonesische studenten schreven scripties over de Algemene Secretarie, de mailrapporten en de Politieke Verslagen en Berichten uit de Buitengewesten. Bovendien verscheen er een boek waarin dieper wordt ingegaan op wat er door het koloniaal bestuur in voormalig Nederlands-Indië werd vastgelegd, wat de archivistische gewoontes in Nederlands-Indië waren, en wat dat zegt dat over het koloniaal bestuur.

Leuk om te lezen is het boek 'Ze zijn gék geworden in Den Haag' over Willem Oltmans en de kwestie Nieuw-Guinea. Verder qua overzeese geschiedenis o.a. het tweede deel over de VOC-factorijen in India en een bronnenuitgave over slavernij in Zuid-Afrika ten tijde van de VOC.

Natuurlijk is er nog meer binnengekomen. Mooie (auto)biografieën bijvoorbeeld, het rapport van de Algemene Rekenkamer over de informatiehuishouding van het Rijk en een artikel over de nieuwe Archiefregeling die 1 april 2010 ingaat. Voor de kaartliefhebbers is de Ferraris-atlas heel fijn om door te bladeren.

Bekijk hier de complete aanwinstenlijst.

Aanwinsten december 2009 en januari 2010

Door een heel kalme januari maand op bibliotheekgebied waren er eerder nog geen bibliotheekzaken waar ik over wilde bloggen. Vandaar de redelijk lange radiostilte.

De afgelopen twee maanden zijn er echter wel weer interessante boeken door mijn handen gegaan. Qua archivistiek kwamen o.a. de Ketelaarlezing en een scriptie over digitale ontsluiting van papieren archieven binnen. Ook interessant is het boek over de Wet Openbaaar Bestuur (WOB) in de journalistieke praktijk en het proefschrift van Theo Thomassen over de archieven van de Staten Generaal. Leerzaam is het artikel over de gevolgen van een klein brandje bij de KB.

Bij de geschiedenis-aanwinsten weer relatief veel boeken over de Tweede Wereldoorlog en overzeese geschiedenis, belangrijke aandachtsgebieden van het Nationaal Archief en dus voor onze bibliotheek. Bijna luguber zijn de foto's in het boek over de liquidaties van het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook de foto's van Nederlandse militairen in actie tijdens de politionele acties in voormalig Nederlands-Indië zijn het bekijken waard. Verder een nieuw deel, over Coronie, in de serie Surinaamse emancipatie 1863. Maar ook de polderatlas, een boek over de SER en de biografie over Jacoba van Beieren.

Is je interesse gewekt? Bekijk dan vooral de complete aanwinstenlijsten voor nog meer leuks.